Wat is de metaverse? Van hype naar realiteit, verlies en risico’s

De metaverse was een paar jaar hét gesprek van de dag: een digitale wereld waarin we zouden werken, spelen en socializen. Inmiddels klinkt de vraag steeds vaker of het allemaal wel zo’n succes wordt, nu Meta miljarden verliest en sommige projecten worden stilgelegd.

Officiële definitie (Meta): Een verzameling digitale ruimtes om te socializen, leren, spelen en meer. ·
Wikipedia definitie: Een virtuele wereld waarin gebruikers interageren via avatars in 3D. ·
McKinsey definitie: De opkomende 3D-digitale ruimte die VR, AR en geavanceerde internettechnologie gebruikt.

Vier bronnen geven elk een eigen definitie van de metaverse – van techreus tot denktank – en samen tonen ze de reikwijdte van het concept.

Wat is de metaverse in eenvoudige bewoordingen?

Eenvoudige uitleg van de metaverse

• De metaverse is een digitale wereld waarin je via een avatar kunt rondlopen, praten, spullen kopen en evenementen bezoeken. Volgens Jarno Duursma (techstrateeg) is het “een driedimensionaal virtueel internet waarin activiteiten en ervaringen centraal staan”. Het is een volgende fase na social media.
• Het Rathenau Instituut omschrijft het als een omgeving waar je niet langer ‘op’ het internet surft, maar ‘in’ de digitale wereld stapt. (Rathenau Instituut)

Verschil tussen metaverse en virtual reality

Virtual reality (VR) is een technologie die je met een bril in een kunstmatige omgeving plaatst. De metaverse is breder: het combineert VR, augmented reality (AR) en gewone internettoegang tot één doorlopende digitale wereld. McKinsey noemt het “een 3D-digitale ruimte die VR, AR en geavanceerde internettechnologie gebruikt” (McKinsey (strategieadviesbureau)).

Voorbeelden van metaverse toepassingen

• Horizon Worlds van Meta: een sociale VR-omgeving waar gebruikers samen games spelen en evenementen bijwonen.
• Fortnite: geen pure metaverse, maar wel een virtuele ruimte met concerten, films en sociale interactie.
• Microsoft Mesh: een platform voor virtuele vergaderingen en samenwerking in 3D.

De implicatie: de metaverse is al deels realiteit, maar de beloofde allesomvattende versie is nog ver weg.

Hoeveel heeft Mark Zuckerberg verloren aan de metaverse?

Het verlies van Reality Labs

Meta’s divisie Reality Labs, die verantwoordelijk is voor VR, AR en de metaverse, rapporteerde in 2022 een operationeel verlies van $13,7 miljard. In 2023 liep dat verlies op tot naar schatting $16 miljard. Volgens het Rathenau Instituut hebben grote bedrijven als Meta, Microsoft, Apple en Epic samen tientallen miljarden in de metaverse gestoken, zonder dat er op korte termijn rendement wordt verwacht.

Reacties van investeerders

Vanaf 2022 nam de druk op Zuckerberg toe om de uitgaven te beperken. Beleggers zagen de koers van Meta dalen en eisten focus op winstgevende activiteiten zoals advertenties. Candriam (vermogensbeheerder) waarschuwt dat de belangrijkste risico’s van metaverse-investeringen kapitaalverlies, ESG-risico, aandelenrisico en valutarisico zijn.

Vergelijking met andere tech-investeringen

Het totale verlies van Meta aan de metaverse wordt door analisten geschat op 80 tot 88 miljard dollar sinds 2021. Ter vergelijking: de overname van Instagram kostte destijds 1 miljard dollar. De metaverse-investering is daarmee de grootste en meest risicovolle gok in de techgeschiedenis.

Wat dit betekent: Zuckerberg blijft volhouden dat het een langetermijnvisie is, maar de cijfers laten zien dat de weg naar winstgevendheid nog jaren kan duren – als die er al komt.

Waarom wordt de metaverse stilgelegd?

De sluiting van Horizon Worlds

In 2023 kondigde Meta aan dat het delen van Horizon Worlds, de vlaggenschip-VR-omgeving, zou sluiten of samenvoegen met andere projecten. De reden: tegenvallende gebruikersaantallen en hoge operationele kosten. Desondanks blijft het bedrijf investeren in nieuwe VR-headsets, zoals de Meta Quest 3.

Beperkte gebruikersadoptie

Uit onderzoek van Vrowl blijkt dat 41% van werkende volwassenen bereid is in de metaverse te werken voor betere productiviteit, maar in de praktijk blijft het aantal actieve gebruikers achter bij de verwachtingen. De dure VR-brillen en gebrek aan aantrekkelijke content spelen een rol.

Strategische heroriëntatie van Meta

Begin 2024 kondigde Zuckerberg aan dat Meta zijn focus verbreedt naar kunstmatige intelligentie (AI). De metaverse blijft op de lange baan, maar de directe investeringen worden teruggeschroefd. ICT Magazine (vakblad voor IT-professionals) stelt dat de metaverse zelfs een veilig toevluchtsoord wordt voor cybercriminelen, wat de urgentie voor Meta om eerst de veiligheid op orde te krijgen vergroot.

De paradox: Meta heeft de metaverse niet opgegeven, maar het tempo ligt lager en het bedrijf zoekt naar snellere successen met AI.

Wat is de duistere kant van de metaverse?

Privacy- en veiligheidsrisico’s

Volgens BLOX (fintech- en blockchainplatform) ontstaan privacyzorgen door het delen van persoonlijke informatie en de kwetsbaarheid voor cyberaanvallen. Bovendien genereert 20% van de VR-ervaringen maar liefst 2 miljoen unieke datasets per ervaring, meldt Vrowl – een goudmijn voor adverteerders, maar ook een risico voor gebruikers.

• Uitgebreide tracking van oogbewegingen, hartslag en gedrag.
• Data komt in handen van techgiganten zonder duidelijke regulering.
• Het ICT Magazine waarschuwt dat de metaverse een veilige haven voor cybercriminelen wordt.

Verslaving en sociaal isolement

Intensief metaverse-gebruik kan verslavend zijn en leiden tot verlies van verbinding met de echte wereld, aldus BLOX. De grens tussen echt en virtueel vervaagt, met name bij kwetsbare gebruikers zoals jongeren.

Dataverzameling en toezicht

In de metaverse hebben bedrijven nog meer controle dan op het huidige internet: elke beweging, elk gesprek en elke interactie kan worden vastgelegd. Het Rathenau Instituut merkt op dat gebruikers mogelijk meer zeggenschap over hun data krijgen, maar dat dit nog moet blijken uit wetgeving. (Rathenau Instituut)

De trade-off: meer immersie betekent meer opoffering van privacy. De metaverse is niet alleen een technologische, maar ook een ethische uitdaging.

Heeft Zuckerberg de metaverse verlaten?

Zuckerberg’s huidige focus

In een interne memo begin 2024 liet Zuckerberg weten dat Meta zijn middelen meer richting AI verlegt. Toch blijft hij optimistisch over de metaverse: “We zijn nog steeds toegewijd aan de visie, maar we moeten bouwen in de volgorde die het meest logisch is.” (Rathenau Instituut)

Toekomst van de metaverse bij Meta

Meta stopt niet met de metaverse, maar het tempo daalt. In plaats van zelf alle VR-content te maken, zoekt het bedrijf partnerschappen met game-ontwikkelaars en merken. De Quest-headsets blijven in productie, maar de software-ambities worden bijgesteld.

Andere bedrijven in de metaverse

• Microsoft zet in op Mesh voor zakelijke toepassingen.
• Apple lanceerde de Vision Pro, een mixed reality-headset die meer gericht is op productiviteit dan op sociale metaverse.
• Epic Games blijft Fortnite uitbouwen als sociale ruimte, met concerten en evenementen.

Wat ons dit vertelt: de metaverse is geen eenmansproject van Zuckerberg meer, maar een bredere beweging waarin elk bedrijf zijn eigen interpretatie kiest.

De metaverse is niet verdwenen, maar wel van zijn voetstuk gevallen. Voor Nederlandse gebruikers en investeerders is de les helder: de belofte van een naadloze digitale wereld is verruild voor pragmatische stappen, waarbij AI en andere technologieën voorrang krijgen. Wie besluit te investeren in metaverse-gerelateerde aandelen of projecten doet er goed aan de risico’s – kapitaalverlies, ESG-factoren en lange terugverdientijden – serieus te wegen. De keuze is duidelijk: wachten tot de sector volwassen wordt, of de gok nu nemen, wetende dat het nog jaren kan duren voordat rendement zich aandient.

Gerelateerde lectuur: Lenovo Legion Go 2 – Ierland · Glow in the Dark: Uitgelegd, Werking en Veiligheid