Wet tegenbewijsregeling box 3: werking, wie en wat verandert er

Wie spaart of belegt, betaalt in box 3 belasting over een fictief rendement. Dat forfait leidde tot veel protest, en in 2021 oordeelde de Hoge Raad dat het systeem op gespannen voet staat met het eigendomsrecht. De overheid moest dus aan de slag – en na jaren wikken en wegen is er nu een wet die belastingplichtigen de kans geeft hun werkelijke rendement aan te tonen. Dit artikel laat zien hoe die tegenbewijsregeling werkt, wie ermee uit de voeten kan en wat er nog gaat veranderen.

Wetsnummer: 36.706 ·
Aangenomen door Eerste Kamer: 11 juli 2025 ·
Publicatie Staatsblad: 18 juli 2025 ·
Van toepassing op belastingjaren: vanaf 2025

Wat is de tegenbewijsregeling voor box 3?

Aanleiding: arrest Hoge Raad 24 december 2021

• De Hoge Raad oordeelde op 24 december 2021 dat het box 3-forfait in strijd is met het eigendomsrecht onder het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (Rechtspraak (rechterlijke macht)).
• Het stelsel van forfaitair rendement – waarbij de Belastingdienst uitgaat van een vast percentage, ongeacht het daadwerkelijke rendement – werd daarmee feitelijk onhoudbaar.
• De wetgever kreeg de opdracht om herstel te bieden, wat leidde tot het wetsvoorstel tegenbewijsregeling (Eerste Kamer (wetgevende instantie)).

De wet introduceert een tegenbewijsregeling in box 3 om het stelsel in lijn te brengen met deze arresten, aldus de Eerste Kamer. Het is bedoeld als tijdelijke oplossing tot het nieuwe box 3-stelsel via de Wet werkelijk rendement box 3 in werking treedt – naar verwachting 1 januari 2028 volgens Meijburg (fiscaal adviesbureau).

Doel van de wet: herstel van rechtszekerheid

De officiële titel luidt: ‘Wet van 14 juli 2025, houdende wijziging van de Wet inkomstenbelasting 2001 om een tegenbewijsregeling te introduceren bij het bepalen van het belastbare inkomen uit sparen en beleggen’ (Officiële bekendmakingen (overheidsregister)). De kern is eenvoudig: als uw werkelijke rendement lager is dan het forfaitaire bedrag dat de Belastingdienst hanteert, kunt u dat aantonen en krijgt u de te veel betaalde belasting terug.

De wet werkt voor onderdelen terug tot 1 januari 2023 en een ander onderdeel tot 1 januari 2017 (Officiële bekendmakingen). Dit betekent dat u mogelijk ook over eerdere jaren een claim kunt indienen.

Het impliciete signaal: de overheid erkent dat het forfaitaire stelsel onrechtvaardig uitpakte voor wie daadwerkelijk minder rendement haalde. De tegenbewijsregeling biedt een uitweg, maar het is aan de belastingplichtige om zelf de stap te zetten.

Hoe werkt de tegenbewijsregeling in box 3?

Stap 1: Vaststellen werkelijk rendement

Het werkelijke rendement wordt berekend op basis van gerealiseerde en ongerealiseerde waardeveranderingen en alle inkomsten uit uw box 3-vermogen (Meijburg (fiscaal adviesbureau)). Denk aan rente op spaarrekeningen, dividend op aandelen, huurinkomsten uit een tweede woning en de waardestijging of -daling van uw beleggingen.

Het OWR-formulier (Opgave Werkelijk Rendement) is op 10 juli 2025 beschikbaar gesteld via Mijn Belastingdienst (Meijburg). U vult hier uw werkelijke rendement in op basis van uw administratie.

Stap 2: Vergelijken met forfaitair rendement

De Belastingdienst berekent eerst uw forfaitaire rendement op basis van de wettelijke percentages voor sparen, beleggen en schulden. Vervolgens vergelijkt u dat met uw werkelijke rendement. Als het werkelijke rendement lager ligt, kunt u het verschil verrekenen via uw aangifte of een bezwaarschrift (Meijburg (fiscaal adviesbureau)).

De vergelijking tussen de twee methodes:

De afweging is helder: wie eenvoud wil, blijft bij het forfait. Wie denkt dat het werkelijke rendement structureel lager ligt, kan met de tegenbewijsregeling mogelijk flink besparen – maar dan moet u wel uw administratie op orde hebben.

Het patroon: de regeling vraagt om een bewuste keuze, waarbij u het risico van bewijsvoering zelf draagt tegenover de beloning van lagere belasting.

Stap 3: Tegenbewijs leveren bij de Belastingdienst

Het bewijs wordt geleverd via de aangifte inkomstenbelasting of een apart bezwaarschrift. De Rijksoverheid (overheidsvoorlichting) meldt dat belastingplichtigen sinds 1 juli 2025 geld kunnen terugvragen als zij te veel belasting hebben betaald. De Belastingdienst stuurde vanaf half juli 2025 brieven over de procedure (NDFR (fiscale vakpublicatie)).

Let op: de bewijslast ligt bij u. U moet kunnen aantonen wat uw werkelijke rendement was, bijvoorbeeld met bankafschriften, jaaroverzichten van uw vermogensbeheerder of een taxatie van uw tweede woning. De Belastingdienst toetst of uw opgave aannemelijk is.

Wie kan de tegenbewijsregeling toepassen?

Spaarders en beleggers in box 3

Iedere belastingplichtige met box 3-vermogen kan in principe een beroep doen op de tegenbewijsregeling (Meijburg (fiscaal adviesbureau)). Of u nu spaart, belegt in aandelen of obligaties, of een combinatie heeft – zolang uw werkelijke rendement onder het forfaitaire tarief blijft, komt u in aanmerking.

Praktijkvoorbeeld: een spaarder met € 100.000 op een rekening met 0,5% rente heeft werkelijk rendement van € 500. Het forfaitaire rendement over 2025 bedraagt naar verwachting ongeveer € 5.400 (uitgaande van 5,4% forfaitair voor beleggingen). Het verschil is aanzienlijk, en de tegenbewijsregeling biedt dan uitkomst.

Eigenaren van een tweede woning

Voor tweede woningen gelden specifieke regels. Het werkelijke rendement kan afwijken door huurinkomsten of waardedaling. Als uw vakantiehuisje in waarde daalt terwijl de huurinkomsten laag zijn, is de tegenbewijsregeling extra relevant. U moet dan wel de huurinkomsten, kosten en waardeveranderingen kunnen onderbouwen (Meijburg (fiscaal adviesbureau)).

Overige vermogensbestanddelen

Beleggingen, schulden en overige bezittingen vallen ook onder de regeling. Voor ondernemersvermogen dat in box 3 valt, geldt dezelfde procedure. De wet maakt geen onderscheid tussen particulier en zakelijk vermogen voor zover het in box 3 thuishoort.

Het impliciete voordeel: hoe diverser uw vermogen, hoe groter de kans dat het forfaitaire rendement niet klopt. De tegenbewijsregeling is dus vooral interessant voor wie veel in laagrenderende spaarproducten zit of juist in risicovolle beleggingen met schommelingen.

Is de tegenbewijsregeling box 3 aangenomen?

Goedkeuring Tweede Kamer

De Tweede Kamer heeft het wetsvoorstel op 12 juni 2025 aangenomen (Eerste Kamer (wetgevende instantie)). Het voorstel werd breed gesteund, al waren er vragen over de uitvoerbaarheid voor de Belastingdienst.

Goedkeuring Eerste Kamer

De Eerste Kamer stemde op 11 juli 2025 in met de wet (Meijburg (fiscaal adviesbureau)). Tijdens de stemming werd benadrukt dat de wet noodzakelijk is om te voldoen aan de uitspraak van de Hoge Raad en rechtszekerheid te bieden aan belastingplichtigen.

Publicatie in Staatsblad en inwerkingtreding

Op 18 juli 2025 is de wet gepubliceerd in Staatsblad 2025, 195 (Officiële bekendmakingen (overheidsregister)). De wet treedt in werking op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip, naar verwachting 1 januari 2026. Maar de regeling is al van toepassing op belastingjaren vanaf 2025 – wie over 2025 aangifte doet, kan dus al gebruikmaken van de tegenbewijsregeling.

“Deze regeling herstelt het vertrouwen in de belastingheffing over spaargeld en beleggingen.”

– Staatssecretaris van Financiën (Tweede Kamer)

“De wet is noodzakelijk om te voldoen aan de uitspraak van de Hoge Raad en rechtszekerheid te bieden.”

– Eerste Kamer (stemming 11 juli 2025)

“Het box 3-stelsel is in strijd met het eigendomsrecht en de wetgever moet herstel bieden.”

– Hoge Raad (arrest 24 december 2021)

Wat verandert er in 2027 voor huiseigenaren?

Overbruggingswet box 3 en de Wet werkelijk rendement

De tegenbewijsregeling is een tijdelijke oplossing. Vanaf 1 januari 2027 (of 2028 volgens sommige bronnen) wordt de Wet werkelijk rendement box 3 ingevoerd (Meijburg (fiscaal adviesbureau)). Die wet vervangt de tegenbewijsregeling en berekent de belasting direct op basis van het daadwerkelijke rendement, zonder dat u zelf iets hoeft aan te tonen.

Gevolgen voor eigen woning en vastgoed

Voor vastgoed in box 3 – zoals een tweede woning – gelden dan andere berekeningsmethodes. De Overbruggingswet box 3 vervalt, en het nieuwe stelsel moet eenvoudiger worden. Huiseigenaren die hun eigen woning in box 3 hebben (zeldzaam, maar mogelijk bij verhuur) moeten rekening houden met nieuwe forfaits.

Het nadeel voor wie nu bezwaar maakt: de tegenbewijsregeling is per definitie tijdelijk. Het loont om nu al uw situatie in kaart te brengen, want over een paar jaar is de regeling verleden tijd.

Veelgestelde vragen